Lần đầu thấy dòng "xG 2.3 – 0.8" dưới một tỷ số 0-1, mình nghĩ đó là lỗi. Đội thua mà con số lại cao hơn hẳn? Mất một thời gian mình mới hiểu, đó chính là điểm thú vị nhất của chỉ số này.
Mình không làm phân tích dữ liệu. Mình chỉ là người xem bóng đá hơi tò mò. Nên bài này viết theo cách mà mình ước có ai đó giải thích cho mình hồi đầu.
xG là gì, nói đơn giản
xG là viết tắt của expected goals, tạm dịch là bàn thắng kỳ vọng.
Ý tưởng như sau. Người ta gom thật nhiều cú sút trong quá khứ, ghi lại mỗi cú sút từ vị trí nào, góc nào, bằng chân hay bằng đầu, trong tình huống gì. Rồi họ xem bao nhiêu phần trong số đó thành bàn. Từ đó, mỗi cú sút mới được gán một con số từ 0 đến 1, cho biết một cú sút như thế thường thành bàn với xác suất bao nhiêu.
Ví dụ minh họa: giả sử một cú sút được gán 0,1. Nghĩa là trong mười cú sút giống hệt, trung bình khoảng một cú vào lưới. Một pha đối mặt thủ môn ở cự ly gần sẽ có con số cao hơn nhiều. Một cú sút xa ở góc hẹp thì gần như sát 0.
Cộng xG của tất cả cú sút của một đội trong trận, ta được xG của đội đó.
Vậy "xG 2.3 mà thua 0-1" nghĩa là gì?
Nghĩa là đội đó tạo ra những cơ hội mà, nếu lặp lại nhiều lần, thường đủ để ghi khoảng hai bàn. Hôm đó họ không ghi được. Có thể thủ môn bên kia xuất sắc. Có thể tiền đạo vô duyên. Cũng có thể chỉ là xui.
Còn đội thắng với xG thấp thì tận dụng tốt một hai cơ hội ít ỏi.
Đây là chỗ mình thấy xG có ích. Nó tách được "đội nào chơi tốt hơn" khỏi "đội nào ghi bàn". Hai thứ đó thường trùng nhau. Nhưng không phải lúc nào cũng vậy.
Những thứ xG không nói được
Mình từng hiểu sai xG theo vài kiểu, nên ghi lại ở đây.
Thứ nhất, xG không phải dự đoán tỷ số. Nó đo chất lượng cơ hội đã xảy ra, không đoán trận tới.
Thứ hai, một trận là quá ít. Một đội có xG cao hơn đối thủ trong một trận chưa nói lên nhiều. Nhìn qua nhiều trận thì mới thấy xu hướng: đội nào thường xuyên tạo cơ hội tốt, đội nào hay để đối phương sút ở vị trí đẹp. Mình hay mở lại kết quả mấy vòng gần nhất của một đội trên kqbd 247, ghi ra giấy thắng thua thế nào, rồi đặt cạnh xG của từng trận để xem hai thứ có khớp nhau không.
Thứ ba, các nhà cung cấp dữ liệu dùng mô hình khác nhau. Cùng một trận, hai trang có thể hiện hai con số xG lệch nhau một chút. Chuyện bình thường. Đừng so xG của trang này với trang kia.
Thứ tư, xG chỉ tính cú sút. Một pha tạt bóng nguy hiểm mà không ai chạm được thì không có xG. Nên đội tấn công nhiều mà dứt điểm ít vẫn có thể có xG thấp.
Còn phạt đền thì sao? Phạt đền thường được gán xG rất cao so với hầu hết cú sút khác, vì vị trí và tình huống luôn giống nhau. Nên một trận có phạt đền sẽ làm xG của một đội nhảy lên đáng kể.
Mình dùng xG thế nào khi xem bóng
Mình không phải người mở bảng tính sau mỗi trận. Cách dùng của mình đơn giản hơn nhiều.
Khi một đội thắng liền mấy trận, mình xem họ thắng nhờ tạo nhiều cơ hội tốt, hay nhờ ghi bàn ở những cú sút khó. Kiểu thứ hai thường khó kéo dài.
Khi đội mình thua, mình xem xG để biết nên buồn tới mức nào. Thua mà tạo được nhiều cơ hội thì đỡ lo hơn thua mà không làm được gì.
Trong lúc trận đang đá, mình hay để một trang livescore mở bên cạnh màn hình, xem số cú sút và cú sút trúng đích nhảy theo phút. Không phải trang nào cũng có xG trực tiếp, nhưng nhìn số cú sút trong vòng cấm cũng đoán được phần nào.
Sau trận, mình thử tự đoán xG trước khi nhìn con số. Đội nào có nhiều pha đối mặt hơn? Có bao nhiêu cú sút trong vòng cấm? Đoán xong mới mở ra so. Lúc đầu sai bét. Dần dần thì sát hơn, và mình nhận ra mình xem trận kỹ hơn hẳn, để ý từng vị trí dứt điểm thay vì chỉ chờ bóng vào lưới.
Một chỉ số, không phải câu trả lời
xG giúp mình xem bóng đá kỹ hơn. Nó khiến mình chú ý tới vị trí cú sút, tới những pha bóng "suýt" thành bàn mà trước đây mình bỏ qua.
Nhưng nó không thay được việc xem trận. Có những thứ con số không đo được: một pha tranh chấp làm đổi tinh thần cả đội, một quyết định thay người đúng lúc.
Và tỷ số vẫn là thứ được ghi vào sử sách. xG thì chỉ nằm ở dòng nhỏ bên dưới.

